Mediawijsheid

Wat is mediawijsheid?

Aandacht voor de werking en invloed van media speelt al jaren een rol in het onderwijs. Eerst heette dit media-educatie, maar die term is in 2005 door de Raad voor Cultuur omgedoopt tot ‘mediawijsheid’. Volgens de Raad voor Cultuur is de leefomgeving van de Nederlandse burger dermate ‘gemedialiseerd’ geraakt, dat de media steeds meer de context, inhoud en bemiddelaars worden van informatie, kennis en ervaring. Om te kunnen participeren in de democratische samenleving zijn volgens de Raad tegenwoordig ook bepaalde kennis, houding en vaardigheden met betrekking tot media nodig. De overheid volgt de Raad voor Cultuur in haar adviezen om de Nederlandse burger mediawijzer te maken, en gebruikt daarbij de volgende definitie voor mediawijsheid: ‘het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch, veilig en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde samenleving’.

Het onderwijs krijgt een grote rol toegedicht bij het bevorderen van de mediawijsheid van de toekomstige burgers. Bij kinderen is immers de verwevenheid met media het sterkst zichtbaar. Zij zijn in hun leefwereld niet alleen meer omringd door televisie, radio, mobiele telefoon en tijdschriften, maar bevinden zich daarbij ook in uitgebreide virtuele netwerken en gemeenschappen door hun intensieve internetgebruik. Chatten via MSN, netwerken via profielsites als hyves, samenwerken in online games als World of Warcraft, eigen gemaakte filmpjes publiceren op YouTube; voor kinderen is de virtuele wereld een heel reëel onderdeel van hun dagelijkse leven, met zowel positieve als negatieve invloeden op hun persoonlijkheid. Het internet biedt ontelbare mogelijkheden om te experimenteren met identiteit en sociale vaardigheden, zelfvertrouwen op te bouwen en vriendschappen te onderhouden, maar het maakt pesten en smaad ook heel makkelijk door de mogelijkheden tot (relatief) anoniem-zijn. Ook het inschatten van de authenticiteit van internetbronnen of virtuele personen, of het kritisch interpreteren van het nieuws, reclame of andere mediaboodschappen is voor kinderen vaak nog moeilijk. Kortom, kinderen krijgen dagelijks te maken met een scala aan verschillende media, die zowel passief als actief geconsumeerd worden. Het lijkt inderdaad niet overbodig om ook op school hier aandacht aan te besteden.

Wat is mediawijsheid op school?

De mediawijsheid van kinderen kan op verschillende manieren bevorderd worden op school. De meest integrale aanpak is het implementeren van mediawijsheid in het burgerschapsonderwijs. Zowel mediawijsheid als burgerschapsvorming zijn namelijk gericht op democratische vaardigheden, participatie in de maatschappij en de identiteitsontwikkeling van kinderen. Door kinderen te leren hun stem te laten horen via de media, samen te laten werken via de media en zich kritisch te leren verhouden tot de invloed en werking ervan, bereid je ze ook voor op hun toekomstige burgerschap in de samenleving.

Een school kan een apart vak ‘media’ of ‘mediawijsheid’ initiëren, waarin alle facetten van media educatie aan bod komen: kritische analyse van media, reflectie op het persoonlijk mediagebruik, technische vaardigheden, creatieve mediaproductie. Kinderen leren dan niet alleen de traditionele media analyseren, maar ze leren ook om met behulp van de actieve media zelf media te produceren. Er kan ook, meer in de stijl van burgerschapsvorming, vakoverstijgend aandacht aan de media besteed worden: in het taalonderwijs kunnen kinderen oefenen met kritische media-analyse, bij CKV kunnen ze oefenen met het produceren van media, en bij het mentoruur kan gesproken en gediscussieerd worden over meer persoonlijke media-onderwerpen, zoals online vriendschap, online pesten, privacy en/of seksualiteit.

De omgang met media verdient meer aandacht in de klas, ook vanwege de enorme opmars van ICT in het onderwijs. Er is echter nog weinig lesmateriaal voorhanden, waardoor leraren zich vaak incompetent voelen om mediawijsheid in de klas te behandelen. Medialessen.nl voldoet aan de behoefte aan nieuw lesmateriaal: er zijn lessen over digitaal pesten, informatievaardigheden, vriendschap op internet, privacy, kritisch nieuws kijken, reality tv, fotobewerking in de media. Deze lessen kunnen in allerlei vakken gegeven worden, zoals maatschappijleer, geschiedenis, levensbeschouwing, informatica, CKV of mentoruur. Daarbij zal het aanbod aan medialessen op deze site gestaag groeien, met nieuw ontwikkelde lessen van allerlei betrokken organisaties, maar ook door de inbreng van docenten zelf, die de uitdaging aangaan om hun lessen uit te breiden met mediawijsheidthema’s.